Od Jerusalima do Cetinja
Ikona Bogorodice Filermske (Theotokos Phileremou), jedna od najznačajnijih hrišćanskih čudotvornih relikvija, nekadašnja je zaštitnica ostrva Rodos i zaštitnica Suverenog vojnog malteškog reda.
Smatra se da ju je naslikao sam Jevanđelista Luka, a njenu pouzdaniju istoriju možemo da pratimo tek od 11. vijeka. Sam lik Bogorodice naslikan je na platnu koje je potom aplicirano na drvenu podlogu koja je, sudeći prema sačuvanim tragovima, takođe bila neka izuzetno vrijedna ikona.
Vjeruje se da je nastala u Jerusalimu, a jedna verzija njene hronologije govori da su je jovanovci, oko 1000. godine prenijeli na Rodos, gdje je, prema brdu Filermo, dobila ime i postala zaštitnica ostrva. Druga verzija govori da su je jovanovci, nakon što su osvojili Rodos 1309. godine, zatekli na ostrvu, gdje je domaće stanovništvo već bilo uspostavilo njen kult.
Na ovom ostrvu, uz nekoliko premještanja, ikona ostaje sve do 1523. godine. I legende, ali i istorijska fakta, govore da je ostrvo Rodos, od mnogih turskih opsada odbranjeno ne samo vještinom i herojstvom jovanovaca, nego prije svega čudotvornim moćima ikone Bogorodice Filermske. Nakon velike opsade i konačnog pada Rodosa u turske ruke, 1522. godine, novi zavojevač, Sulejman Veličanstveni, zadivljen hrabrošću vitezova, velikodušno im dozvoljava da sve svoje relikvije ponesu sa sobom. Na putu prema trajnijem odredištu, jovanovci ikonu sklanjaju najprije u Italiju (od 1523-1527: Messina, Baia, Civitavecchia, Viterbo), a zatim u Francusku (od 1527 - 1530: Villafranca, Nizza).
Kada su Vitezovi sa španskim kraljem Karlom V postigli dogovor o svom novom sjedištu, ikona se smješta na ostrvo Malta, najprije u crkvu San Lorenzo (1530 - 1571), a zatim u La Vallettu, u crkvu Santa Maria della Vittoria (1571 - 1578) i katedralu San Giovanni (1578 - 1798). Za vrijeme boravka na Malti ikoni se takođe pripisuju izvanredne čudotvorne moći, posebno tokom velike turske opsade 1565. godine, i herojske odbrane kojoj je posvećena crkva Santa Maria della Vittoria. Ikona je u ovoj crkvi imala posebnu kapelu u kojoj je bila predmet obožavanja i posebnih rituala.
Kada je Napoleon okupirao Maltu 1798. godine, u pljačkaškom naletu na palate i crkve, skinute su dragocjenosti sa nekadašnje rize. Ikona preko Trsta dospijeva u Rusiju, gdje je ruski car Pavle I upravo postao zaštitnik Reda i njegov veliki majstor. Tada ikona dobija novu zlatnu rizu, dodatno ukrašenu dragocjenostima najfinije izrade: dijamantima, rubinima i safirima. Slične ukrase, u istim carskim radionicama, dobijaju i druge dvije relikvije, Ruka Jovana Krstitelja i čestica časnoga Krsta. One su u burnim putanjama istorije bile pratioci čudotvorne ikone Bogorodice Filermske.
U Rusiji, gdje su rituali posvećeni Bogorodici priređivani svake godine u isto vrijeme, ikona ostaje sve do Revolucije 1917. godine, kada je bjelogardejci najprije sklanjaju (Moskva, Petrograd, Gatčina), a potom, preko Estonije, 1919. odnose u Kopenhagen (Villa di Vidor), kod Marije Fjodorovne, majke ruske carice, koja je uspjela da se nakon izbijanja Boljševičke revolucije 1917. godine prebaci u Dansku. Ovdje se ikona nalazi od 1919 do 1928.
Po nalogu Marije Fjodorovne, na putu prema Beogradu, a prema nekim pretpostavkama na putu za Sabor sv. Pantelejmona, ruski manastir na Svetoj Gori, sve tri relikvije nakratko su prenesene u Rusku pravoslavnu crkvu u Berlinu, gdje ostaju od 1928 do 1929. godine. Kraljevska porodica Karađorđević čuva relikvije u svom beogradskom dvoru od 1929. do 1941. godine. Nakon bombardovanja Beograda 6. aprila 1941, svetinje se sve do 1952. godine sklanjaju u Manastir Ostrog. Tada ih ondašnja vlast uzima i pohranjuje u državni trezor.
Crnogorska Vlada 1978. godine predaje dvije relikvije Crkvi (one se danas nalaze u Cetinjskom manastiru), a ikonu Muzejima Cetinje (sada Narodni muzej Crne Gore). Od 2002. godine čudotvorna ikona svoju plemenitu energiju emituje u Plavoj kapeli Narodnog muzeja Crne Gore.
|
